ما روزی یک‏دیگر را خواهیم خورد

اول فکر کردم که اشتباه می‏بینم!... با خودم می‏گفتم این هم سیاه‏نمایی ست. مثل همه‏ی کارهایی که این روزها یا سیاه است یا سپید. این روزهایی که زبانِ نقدِ ما به قامتِ اندام‏مان دراز شده و دستِ بهبودمان به قدرِ زبانِ‏مان، کوتاه.

اول اندیشیدم که دروغ است!... مثل همه‏ی حرف‏هایی که از دروازه‏های گشادِ گوش‏هامان وارد می‏شود و از درِ دیگر –ناشنیده- بیرون می‏رود. مثل همه‏ی سخن‏های بی‏هوده و طویلی که برای شنیدنش اعصابِ پولادین می‏خواهی و مغزی تهی.

اول پنداشتم که بزرگ‏نمایی ست!... مثلِ همه‏ی کوتاه‏کاری‏هایی که می‏کنیم و بزرگ نشان‏اش می‏دهیم. گویی این مای‏ایم و همه‏ی مهم‏هایی که به دستِ ما ساخته است. مثلِ همه‏ی ریزی‏یی که داریم و می‏پنداریم که بزرگ‏ایم. اما افسوس که نیستیم! “نیست”ایم.

ولی بعد...

راستی که راست بود!... عجیب نبود؛ دهشت‏بار بود. غمگین نبود؛ اسف‏بار بود. دریغمندانه نبود؛ سوگوارانه بود.

چه می‏دیدم؟... جوانی در غلتیده به خون، با ضجه‏های استیصال و استغاثه و جماعتی ایستاده؛ نگران و افسوس‏کنان. و چه جماعتی؟... نه غریبه بودند و نه ناآشنا با زبانِ آن کس که کمک می‏خواست. به زبانِ پارسی سخن می‏گفت و با زبانِ مادری‏اش استمداد می‏خواست. آنان که پیرامون‏اش ایستاده بودند نیز پارسی زبان بودند. پارسیانی که روزگاری پارسایان نامیده می‏شدند.

راستی که ما روزگاری پارسایان بودیم؟

چه رفته است؟ چه رفته است که مردم را این گونه از بلندای «ایرانی بودن» به ورطه‏ی «حیوانی بودن» در انداخته؟

چه رفته است که مردم را این گونه سنگدل و ساروجین کرده است؟ این مردمِ ایران بودند که می‏دیدم؟ راستی این هم‏میهنانِ من و ما بودند که آن گونه آسوده و سبک‏بار بر کرانه ایستاده بودند و «مرگ» را تماشاچی شدند؟... باورش سخت است. اگر این را می‏شنیدم، هرگز؛ هرگز؛ هرگز باورم نمی‏شد. اگر بارها بر این ادعا قسم یاد می‏کردند و بر راستی‏اش سوگندهای استوار، می‏خوردند، هیچ‏گاه باور نمی‏کردم.

ولی راستی که راست بود!... مردم ایستاده و مردی افتاده!... مردم نگریسته و مردی گریسته!... مردم در پیرامون و مردی در خون!... و این تماشاخانه‏ی مرگ را چه کسی باید پاسخگو باشد؟

دولت مقصر بود؟... حاکمان تقصیرکار بودند؟... سررشته‏داران را باید توبیخ کرد؟... سردمداران را باید به محاکمه کشید؟... چه کسی آن جا بود جز من و ما؟... جز ملتی که انگار رگ و خون و غیرت‏اش را به باد داده و اسطوره‏ی وجدانش را بر لبِ باغچه سر بریده و ایمانش را از کف نهاده و گیج و گول و منگ و گنگ، مرگ را به نظاره ایستاده؟

این مرگِ مردی جوان نبود که نگریستم!... این مرگِ مردمِ ایران بود که بر آن گریستم.

سوگمندانه باید چهارگوشه‏ی این خاکِ خموده و خشک را بوسید و عطایش را به لقایش بخشید. سوگوارانه باید به عزای غیرتِ مردمی نشست که آن گونه به نظاره‏ی زخم‏دیده‏ای ایستاده‏اند. آن بی‏همّتان و بی‏غیرتانِ روزگار؛ آن بی‏ایمانانِ نگون‏بختِ بالانشین که در رثای مرگِ سگ‏هاشان مویه می‏کنند و بر گربه‏های مُرده گریه می‏نمایند؛ ولی مرگِ مردی را چنین راحت و بی‏خیال به نگاه می‏مانند و دستِ یاری فراپیش نمی‏آورند!

تفو بر این غیرتِ از کف شده و آن همّتِ از دست رفته.

هم ایشان را اگر بگویی که در رثای جدا شدنِ برگی از شاخسار، دیوانی از اشعار، سر دهند، دهان به شعار و شعر می‏گشایند و فریادهای گوش‏خراش و جگرتراش‏شان، آسمان را خواهد انباشت. ولی چه رفته است که این دل‏نازکانِ هنگامه‏ی کارهای ساده؛ در بزنگاه‏های خطیرِ خطر، ثبتِ تصویرِ مرگ را بر یاری به هم‏نوعِ زخمی‏ی خویش ترجیح می‏دهند؟

ما را چه شده؟... ایران را چه پیش آمده؟... پارسیانِ پارسی کجا رفتند؟

دریغ!... دریغ!... دریغ!

هیچ واژه‏ای ندارم که در بیانِ احساسم، بنگارم. به وجدانِ خودم هم شک کرده‏ام. حالا که نگاه می‏کنم، می‏بینم اگر من هم آن جا ایستاده بودم، کاری جز نگاه کردن نمی‏کردم. چیزی در ما مُرده است. چیزی که مرگِ وجدان نیست. مرگِ انسانیت نیست. مرگِ احساس نیست. مرگِ نو‏ع‏دوستی نیست. مرگِ عاطفه نیست. مرگِ مهربانی نیست.

چیزی غریب و شگفت و هراس‏انگیز به نامِ «مرگِ ایمان» است.

آری... در ایران، ایمان مُرده.

...و ما روزی یک‏دیگر را خواهیم خورد.

***

نقاشی: اثر فرانسیسکو گویا. موزه ی دلپاردو. مادرید. اسپانیا. نام اثر: ساتورن (در حال خوردن فرزندِ خویش)

با پیش‏کش درودهای ایرانی: آرش خیرآبادی